Tóm lược ý kệ 13–16:
Long Thọ kết phẩm bằng một lập luận lặng như trăng chìm trong hồ:
•	Nếu khổ pháp không có tự tánh → không thể nói có “khổ thật”
•	Nếu đã không có khổ thật → thì hành vi đoạn trừ khổ cũng chỉ là danh ngôn
•	Không có pháp khổ thật → thì cũng không thể tìm ra sự diệt tận của khổ như một pháp đối đãi
•	Do đó, cái được gọi là “Diệt Đế” – diệt khổ – cũng không phải là một “trạng thái” thật sự, mà là sự vắng mặt của vọng tưởng chấp pháp là thật
→ Khi thấy khổ là duyên sinh – không tự tánh – thì không cần trốn khổ, cũng không cần cầu diệt. Lúc ấy, không khổ, không diệt – chỉ còn lặng biết hiện tiền.
________________________________________
 Haiku thở ra:
Không có khổ thật
thì diệt cũng không đâu —
trăng chẳng lìa hồ
Buông khái niệm đoạn
thì khổ liền tan đi —
như khói gặp gió
________________________________________
 Gối quán chiếu:
Bạn từng cầu: “Ước gì mình hết khổ”
→ Nhưng nếu không có một “khổ” thật để đoạn
→ Thì cái gì cần hết? Cần từ bỏ điều gì?
________________________________________
 Thực tập ứng dụng:
• Khi bạn đang mỏi mệt và nghĩ: “Mình cần thoát khỏi cảm giác này…”
→ Hãy thở vào, nhìn thẳng khổ ấy
→ Hỏi thầm:
“Nó có thật là khổ không? Hay chỉ là một bóng duyên sinh?”
• Thở ra – buông ý niệm “cần đoạn khổ”
• Chỉ còn thở – không khổ – không thoát – chỉ là hiện diện
________________________________________
Không pháp gọi khổ
nên chẳng có đoạn trừ —
trăng vốn đang tròn
________________________________________