Tóm lược ý kệ 13–16:
Long Thọ kết luận:
•	Nếu phần không thật, hợp không thật, toàn thể không thể lập –
→ Thì cái được gọi là “sự hợp” chỉ là phân biệt khởi lên từ vọng tâm
•	Tâm nói: “đây là phần này, kia là phần kia → tất cả hợp lại thành vật này” – đó là một tiến trình gán lập bằng khái niệm
•	Nhưng thực chất, không có gì đang hợp, không có pháp nào đang đứng làm nền
•	Nếu tâm không dán nhãn “phần – hợp – vật” → thì pháp ấy chỉ là ảnh hiện trong duyên, không thành một sự vật xác định
→ Do đó, toàn bộ thế giới “có vật – có cấu trúc” chỉ là kết quả của cái thấy phân biệt, không phải hiện hữu độc lập ngoài tâm
________________________________________
 Haiku thở ra:
Không có vật thật
chỉ danh tụ vào nhau —
gió dán lên mây
Phân biệt gọi thành
một cái gọi là “vật” —
hồ in trời trôi
________________________________________
 Gối quán chiếu:
Bạn nhìn vào thân – vào nhà – vào bất kỳ sự vật nào…
→ Có thấy một điều gì thật sự hợp lại?
→ Hay là: chỉ tâm nói “nó là như thế” → rồi thế giới hiện ra như vậy?
________________________________________
 Thực tập ứng dụng:
• Khi bạn nhìn vào một đối tượng quen thuộc – một con người, một căn nhà, một chiếc xe...
→ Thở vào, hỏi:
“Cái mình thấy – thật là một hợp thể?
Hay chỉ là tâm đang phân biệt các phần – rồi đặt tên thành vật?”
• Thở ra – buông khái niệm “sự vật có thật”
• Chỉ còn cái thấy trống lặng – không phần – không hợp – không gọi tên
________________________________________
Vật không do phần
hợp không từ đâu đến —
gió thổi thành tên
________________________________________