Tóm lược ý kệ 9–12:
Long Thọ đưa ra mệnh đề nghịch lý:
•	Một pháp được gọi là “có tự tánh” → tức là nó mang bản chất cố định, không đổi
•	Nhưng nếu pháp ấy sinh ra từ duyên → thì khi duyên đổi, pháp cũng đổi
•	Nếu một pháp có mặt là do duyên – thì sự tồn tại của nó hoàn toàn tùy thuộc vào cái khác, không thể gọi là “tự có”
•	Như vậy, các pháp sinh khởi, tồn tại, tan hoại đều biến dịch theo duyên, không thể bảo lưu tự thể
•	Kết luận: duyên sinh = vô tự tánh. Đó không phải mâu thuẫn, mà là bản chất của Trung Đạo
________________________________________
 Haiku thở ra:
Duyên đổi – pháp đổi
mà vẫn gọi “bản tánh”? —
trăng soi giữa khói
Tự tánh là gốc
duyên là gió không ngừng —
cây không thể đứng
________________________________________
 Gối quán chiếu:
Bạn từng tin rằng: “Tôi là như thế này, và sẽ mãi như thế”
→ Nhưng có lúc – cùng bạn ấy – nơi ấy – tâm hoàn toàn khác?
→ Vậy thứ gọi là “tự tánh” ấy – đứng ở đâu?
________________________________________
Thực tập ứng dụng:
• Khi bạn nhận một tính cách của mình (bướng bỉnh, sợ hãi, trung thực, tin người…)
→ Thở vào – gọi tên nó
→ Hỏi:
“Mình luôn như vậy – hay điều đó thay đổi theo hoàn cảnh?”
“Nếu nó từng thay đổi – có gọi là tánh được không?”
• Thở ra – buông dính mắc “tôi là thế này”
• Thấy rõ: tâm là dòng duyên biến – không ai định nghĩa được
________________________________________
Duyên không hề trụ
tánh nào có thể trụ? —
sông không bến gốc
________________________________________