Một dòng thở nhẹ – Nhật ký Thiền

Có lần, khi đang cố gắng hoàn thành một công việc còn dang dở, mình chợt nhớ đến câu nói của Krishnamurti:

“Nỗ lực là xung đột.
Khi bạn hiểu rõ điều gì đang diễn ra trong chính mình, nỗ lực trở nên không cần thiết.”

Câu nói ấy khiến mình dừng lại.
Bấy lâu nay, mình vẫn nghĩ tinh tấn là cố gắng, là siêng năng, là thúc đẩy bản thân.
Nhưng Krishnamurti nói rằng mọi nỗ lực đều là dấu hiệu của sự chia rẽ trong tâm.

Một phần muốn.
Một phần không muốn.
Một phần thúc đẩy.
Một phần chống lại.

Và chính sự chia rẽ ấy tạo ra xung đột.

1. Chánh Tinh Tấn không phải là “cố gắng nhiều hơn”

Trong đạo Phật, Chánh Tinh Tấn là:

• ngăn điều ác chưa sinh
• diệt điều ác đã sinh
• làm điều thiện chưa sinh
• tăng trưởng điều thiện đã sinh

Nhưng Krishnamurti đưa điều này lên một tầng sâu hơn:
Tinh tấn không phải là ép buộc bản thân trở nên tốt hơn.
Tinh tấn là thấy rõ điều gì đang vận hành trong mình.

Ông nói:
“Khi bạn thấy rõ một thói quen, thói quen ấy tự tan.”

Không cần nỗ lực.
Không cần chống lại.
Không cần cố gắng.

Chỉ cần thấy.

2. Nỗ lực sinh ra khi có xung đột

Hôm nay mình quan sát lại những lúc mình “cố gắng”:

• cố gắng không giận
• cố gắng không buồn
• cố gắng không ganh tỵ
• cố gắng tập trung
• cố gắng thiền

Và mình nhận ra:
mọi nỗ lực đều xuất phát từ sự chống lại chính mình.

Krishnamurti nói:
“Khi bạn chống lại điều gì đó trong chính mình, bạn đang nuôi dưỡng nó.”

Càng cố không giận, giận càng mạnh.
Càng cố không buồn, buồn càng sâu.
Càng cố tập trung, tâm càng loạn.

Tinh tấn không phải là chống lại.
Tinh tấn là hiểu rõ.

3. Tinh tấn là sự chú ý không gián đoạn

Krishnamurti nói:
“Chú ý là năng lượng thuần khiết nhất.”

Khi mình chú ý trọn vẹn:

• không có người cố gắng
• không có người chống lại
• không có người muốn đạt được điều gì

Chỉ có sự sáng tỏ.

Và trong sự sáng tỏ ấy, điều bất thiện tự tan.
Điều thiện tự nảy mầm.

Không cần ép buộc.
Không cần thúc đẩy.
Không cần nỗ lực.

Đó chính là Chánh Tinh Tấn.

4. Haiku – hơi thở của Tinh Tấn

1.
Không cần cố gắng
chỉ cần thấy rõ thôi
đường tự mở ra

2.
Một thói quen cũ
tan khi mình nhìn vào
không chút chống cự3.
Nỗ lực biến mất
khi tâm không chia hai
sáng như buổi sớm