Một dòng thở nhẹ – Nhật ký Thiền

nhớ nhà thơ Nguyễn Bính 

Những năm gần đây, các lễ hội mừng xuân ở nhiều nơi đều cố gắng phục dựng lại những hình ảnh văn hóa xưa: câu đối đỏ, bánh chưng xanh, trò chơi dân gian, nghi lễ truyền thống. Điều đáng mừng là dù xã hội ngày càng hiện đại, chính những gia đình trẻ lại tỏ ra thích thú nhất với những giá trị ấy. Trong nhịp sống hối hả, con người dường như càng khao khát tìm về những điều nguyên sơ, ấm áp. Và cũng từ đó, những ai biết trân trọng và khai thác giá trị gia tăng của văn hóa truyền thống lại có thêm cơ hội làm phong phú đời sống tinh thần cộng đồng.

Giữa không khí ấy, tôi bỗng nhớ đến Nguyễn Bính – nhà thơ của mùa xuân, “ nhà thơ chân quê” , là người dũng cảm nhất trong thời đại Thơ Mới. Học trường Tây, nói tiếng Tây, nhưng ông lại chọn trở về với hồn quê, với lục bát, với những câu thơ mộc mạc mà tinh tế. Có lẽ trong muôn thể loại, lục bát vẫn là thể thơ gần gũi nhất với nhân dân – bởi nó chảy trong mạch nguồn văn hóa Việt từ bao đời. Và chính tinh thần trở về với cái gốc ấy khiến ta càng cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp của mùa xuân hôm nay.

Xuân đến lúc nào cũng thật khẽ. Chỉ cần một làn gió ấm hơn, một nụ hoa hé mở, hay tiếng chim gọi nhau trên mái nhà là ta biết đất trời đã bước sang một vòng tuần hoàn mới. Từ thuở con người còn sống bằng nương rẫy, mùa xuân đã là mùa của hy vọng – mùa gieo hạt, mùa khởi đầu, mùa mà thiên nhiên mở lòng để đón nhận những mầm sống mới.

“Mưa xuân phơ phất bay bay,

Cành đào trước ngõ hôm nay nở rồi.”

Với Nguyễn Bính, Xuân là cái “một” – một khoảnh khắc, một sự khởi đầu  và điều đó đến thật tự nhiên như cảnh đảo chỉ cần thấm nhẹ mưa xuân lá nở vậy 

Nhưng mùa xuân đâu chỉ là khởi đầu. Nó còn là thời khắc để ta được nghỉ ngơi sau một năm dài bươn chải; được trở về nhà, được ngồi bên mâm cơm ấm, được nghe tiếng cười của người thân – những điều tưởng nhỏ bé nhưng lại là hạnh phúc lớn lao nhất. Nguyễn Bính từng viết:

“Tết này anh không thèm kẹo mứt,

Chỉ thèm được về với mẹ thôi.”

Một câu thơ mộc mạc mà chạm đến tận đáy lòng, bởi Tết – suy cho cùng – là để trở về.

Mùa xuân quý giá không chỉ vì nó đẹp, mà vì nó là kết tinh của cả bốn mùa còn lại. Nếu không có cái nắng gắt của mùa hạ, sự trầm lắng của mùa thu, hay cái lạnh của mùa đông, ta đã không cảm nhận được hết sự dịu dàng của mùa xuân. Cảm được vậy mới thấy được trong xuân có cái “tất cả” và cũng chính vì vậy mọt sự khởi đầu tươi mới hanh thông đều là nhân duyên tốt lành cho tất cả những gì sẽ đến trong năm mới này.

Nguyên đán, một vạt nắng rơi

Nhân gian, vạn loại muôn nơi đón mừng.

( mùng Một Tết Bính Ngọ )

Hãy nhận ra ta vẫn còn nợ, trước khi buông bỏ

Có những buổi sáng tháng Hai, gió thổi qua thật khẽ, mang theo mùi hoa hồng còn sót lại sau ngày lễ tình nhân. Phố xá vẫn còn vương chút ngọt ngào của những lời tỏ bày, của những món quà được trao đi như dấu hiệu của yêu thương. Sáng nay, sau ngày 14/2, thoáng nghe giọng ca Quang Dũng với bài hát 

“Anh còn nợ em…”

Như một lời thì thầm không trách, không đòi, chỉ gợi lên một nỗi nhớ dịu dàng — như thể tình yêu, dù đã đi qua, vẫn để lại một món nợ không tên.

Ngày 14/2 là ngày của những món quà. Người đang yêu thường nghĩ đến việc cho: một đóa hoa, một thanh chocolate, một điều gì đó để chứng minh tình cảm. Nhưng thật lạ, khi tình yêu không còn, nhiều người lại bắt đầu đếm những gì mình đã cho, rồi bảo nhau “chia tay đòi quà”, như thể người kia đang nợ mình một món nợ phải thanh toán.

Giữa những ồn ào ấy, có những người chọn cách yêu và rời xa thật lặng lẽ. Như trong bài thơ cuqr Phạm Thảnh Tải được nhạc sĩ Anh Bằng phổ nhạc, người con trai chỉ khẽ nói:

“Anh còn nợ em… con đường nhỏ”

“Anh còn nợ em… nụ hôn vội”

Những câu chữ ấy không phải để đòi lại, mà để nhận ra: mình đã từng được yêu, từng được sống trong một khoảng trời đẹp đẽ. Và vì thế, mình còn nợ.

Nếu nhìn sâu, ta thấy không chỉ “anh còn nợ em”, mà “họ còn nợ nhau”. Có lẽ chính vì nhận ra mình còn nợ, nên sự buông bỏ của tác giả trở nên nhẹ nhàng. Khi biết mình mang nợ, ta không còn cố chấp giữ lấy vai người bị tổn thương. Ta không còn đứng ở vị trí “người cho” để đòi lại. Ta chỉ lặng lẽ mỉm cười với quá khứ, rồi bước tiếp.

Trong đời sống, ta thường nói “buông bỏ” như thể ta đang nắm giữ một thứ gì đó thuộc về mình. Nhưng thật ra, phần lớn những điều ta muốn buông lại là những điều ta tưởng rằng người khác nợ ta: sự quan tâm, sự tử tế, sự đáp lại, sự biết ơn.

Trong khi đó, nếu nhìn kỹ, ta đang mang trong mình vô số món nợ mà không bao giờ trả hết:

• Chín tháng mang nặng và cơn đau đẻ của mẹ

• Những nhọc nhằn, lo toan của cha

• Công ơn thầy cô, bạn bè

• Cả những người, những nhân duyen khiến ta vấp ngã để ta trưởng thành hơn

Ta sống được đến hôm nay là nhờ biết bao nhân duyên nâng đỡ. Vậy mà đôi khi ta lại chỉ muốn “buông” những điều ta cho rằng người khác “Nợ”  mình, chứ không bao giờ nghĩ đến những món nợ mình đã từng nhận.

Bài thơ, bài hát này cũng chính là một duyên giúp ta trong những ngày cuối năm này, khi ngồi lại tổng kết: nhận ra mình còn nợ đời, nợ người, nợ cả những kỷ niệm đã qua, ta bỗng thấy lòng mềm lại. Ta không còn muốn đòi hỏi. Không còn muốn trách móc. Không còn muốn “buông bỏ” theo kiểu phủi tay, bạn phát.

Buông bỏ, không phải là rời xa hay quên lãng.

Buông bỏ là đặt xuống.

Đặt xuống những mong cầu.

Đặt xuống những đòi hỏi.

Đặt xuống cả ý niệm rằng ta là người bị thiếu thốn.

Và khi đặt xuống được như vậy, ta mới thật sự tự do.

Bởi vì buông bỏ không phải là xóa sạch.

Buông bỏ là biết ơn, là nhận nợ, và là mỉm cười bước tiếp — nhẹ như một chiếc lá rơi, nhưng đủ để lòng mình rộng thêm một khoảng trời bình yên.