Một dòng thở nhẹ – Nhật ký Thiền

Những ngày lễ phục sinh đến gần, tôi – một người ngoại đạo – lại thấy mình dừng lại trước hình ảnh Juda Iscariot. Không phải để phán xét, mà để lắng nghe câu chuyện của một con người mà lịch sử đã gán cho ông một cái tên quá nặng: “kẻ phản bội”.

Khi nhìn Juda bằng đôi mắt không mang theo giáo điều, tôi thấy nơi ông không chỉ là bóng tối, mà còn là một nỗi cô độc rất người. Một người đi theo Thầy suốt ba năm, chia sẻ từng bữa ăn, từng bước đường, từng lời giảng… liệu có thể chỉ vì ba mươi đồng bạc mà quay lưng? Câu hỏi ấy khiến tôi không thể nhìn Juda như một nhân vật một chiều.

Có thể ông đã tin vào Thầy mình nhiều hơn chúng ta nghĩ. Có thể ông tin rằng Jesus sẽ vượt qua tất cả, rằng việc giao nộp chỉ là một bước trong một kế hoạch lớn hơn mà ông không hiểu hết. Có thể ông nghĩ mình đang thúc đẩy một điều cần phải xảy ra.

Nếu vậy, Juda không phản bội.

Ông chỉ đặt cược vào niềm tin của chính mình, và thua cuộc theo cách đau đớn nhất.

Đó là bi kịch của ông – và cũng là bi kịch của những con người bị lịch sử hiểu lầm.

Juda – mắt xích không thể thiếu của câu chuyện cứu độ

Nếu nhìn Kitô giáo như một dòng chảy lịch sử, Juda lại hiện lên như một nhân vật không thể thay thế.

Không có Juda → không có bắt bớ

Không có bắt bớ → không có thập giá

Không có thập giá → không có phục sinh

Không có phục sinh → không có Kitô giáo

Dù muốn hay không, Juda là người kích hoạt toàn bộ câu chuyện. Một “vai phản diện cần thiết”. Một người làm điều mà không ai muốn làm, nhưng lại là điều khiến lịch sử chuyển động.

Nếu mọi sự là “ý định của Thiên Chúa”, như nhiều tín hữu tin, thì Juda chỉ là người gánh lấy phần tối nhất của kế hoạch ấy. Và lịch sử đã quá nặng tay với ông.

Và rồi tôi nghĩ đến chính chúng ta…

Khi nhìn lại lịch sử đất nước, tôi thấy không ít những con người từng bị gán cho những cái tên rất nặng: phản bội, hùa theo, cơ hội, trở cờ… Nhưng khi thời gian trôi đi, khi những lớp bụi định kiến lắng xuống, ta lại thấy câu chuyện không đơn giản như vậy.

Có những người làm điều mà thời đại của họ không thể hiểu.

Có những người đứng ở vị trí mà không ai muốn đứng.

Có những người gánh lấy phần tối để người khác có thể đi tiếp.

Và trong cuộc đời riêng của mỗi chúng ta cũng vậy.

Có những người ta từng trách, từng giận, từng kết tội.

Nhưng khi lớn lên, khi trải qua đủ thăng trầm, ta mới hiểu:

mỗi người đều có nỗi sợ, có giới hạn, có niềm tin, có hoàn cảnh mà ta không thấy được.

Có khi họ không xấu như ta nghĩ.

Có khi họ chỉ đang cố gắng sống theo cách mà họ tin là đúng vào thời điểm đó.

Có khi họ chỉ là “Juda” trong câu chuyện của chính họ – và của chính ta.

Lời kết: Nhìn Juda bằng con mắt duyên sinh

Phật giáo nói về duyên sinh:

mọi sự đều do vô số nhân duyên tạo thành,

không có gì tự nó hoàn toàn đúng hay sai,

không có ai hoàn toàn thiện hay ác,

và không có hành động nào tách khỏi hoàn cảnh, tâm lý, thời đại, và vô số yếu tố khác.

Nếu nhìn Juda bằng con mắt duyên sinh, ta sẽ thấy:

• ông không chỉ là “kẻ phản bội”

• ông cũng không chỉ là “nạn nhân của định mệnh”

• ông là kết quả của vô số nhân duyên: niềm tin, nỗi sợ, sự kỳ vọng, sự mù mờ, và cả vai trò lịch sử mà ông không thể thoát khỏi

Và khi nhìn như vậy, ta cũng học được cách nhìn lại lịch sử đất nước, và nhìn lại chính cuộc đời mình, bằng một con mắt nhẹ nhàng hơn.

Không vội kết án.

Không vội gán nhãn.

Không vội chia trắng – đen.

Vì biết đâu, sau tất cả, mỗi người chỉ đang đi qua đời này theo cách mà nhân duyên đã đưa họ đến – giống như Juda.

Và trong cái nhìn ấy, “sự sắp đặt của Thiên Chúa” và “duyên sinh của Phật giáo” không còn đối lập.

Chúng chỉ là hai cách nói khác nhau về một điều:

mọi sự đều có lý do để nó là như vậy.

( sáng thứ bảy trước ngày Phục sinh )