Một dòng thở nhẹ – Nhật ký Thiền

“Vượt lên chính mình”

Nietzsche không nói về bình yên.
Không nói về buông bỏ.
Không nói về hơi thở.
Không nói về chánh niệm.

Ông nói về vượt lên chính mình.

Không phải vượt lên người khác.
Không phải vượt lên xã hội.
Không phải vượt lên hoàn cảnh.

Mà là vượt lên phiên bản nhỏ bé của chính ta —
phiên bản bị nỗi sợ điều khiển,
bị thói quen trói buộc,
bị bản ngã giới hạn,
bị quá khứ níu lại.

Nietzsche nói:

“Become who you are.”
(Hãy trở thành chính con người mà bạn vốn có thể trở thành.)

Câu nói ấy nghe đơn giản, nhưng lại là một trong những thách thức lớn nhất của đời người.

Vì để trở thành chính mình,
ta phải đi qua rất nhiều lớp vỏ:

– lớp vỏ của kỳ vọng
– lớp vỏ của gia đình
– lớp vỏ của xã hội
– lớp vỏ của nỗi sợ
– lớp vỏ của sự so sánh
– lớp vỏ của những điều ta nghĩ mình “nên” trở thành

Nietzsche không bảo ta phải phá bỏ tất cả.
Ông chỉ bảo ta đừng dừng lại ở những lớp vỏ đó.

Nietzsche nói rằng con người có ba tầng:

1. Con lạc đà – gánh mọi thứ người khác đặt lên lưng

2. Con sư tử – dám nói “không” với những điều không thuộc về mình

3. Đứa trẻ – tự do, sáng tạo, sống đúng bản chất

Hầu hết chúng ta sống cả đời như con lạc đà:
gánh trách nhiệm, gánh kỳ vọng, gánh nỗi sợ, gánh những điều không phải của mình.

Một số người trở thành con sư tử:
dám từ chối, dám phá khuôn, dám đứng lên.

Nhưng rất ít người trở thành đứa trẻ —
vì để trở thành đứa trẻ, ta phải vượt lên chính mình.

Nietzsche không dạy ta cách sống nhẹ nhàng.
Ông dạy ta cách mạnh mẽ từ bên trong.

Không phải mạnh để thắng ai.
Mà mạnh để không thua chính mình.

Ông nói:

“He who has a why to live can bear almost any how.”
(Ai có một lý do để sống, người đó có thể chịu đựng mọi hoàn cảnh.)

Ta không mạnh vì cuộc đời dễ.
Ta mạnh vì ta biết mình sống vì điều gì.

Nietzsche không phủ nhận nỗi đau.
Ông đi thẳng vào nó.

Ông nói:

“What does not kill me makes me stronger.”
(Điều gì không giết được tôi sẽ làm tôi mạnh hơn.)

Câu nói này không phải để cổ vũ chịu đựng.
Nó là lời nhắc rằng:

Nỗi đau không phải kẻ thù.
Nỗi đau là chất liệu để ta trưởng thành.

Không phải để ta trở nên cứng rắn,
mà để ta trở nên sâu sắc.

Nietzsche không bảo ta phải trở thành siêu nhân.
Ông chỉ bảo ta đừng sống nhỏ lại.

Đừng sống theo nỗi sợ.
Đừng sống theo thói quen.
Đừng sống theo kỳ vọng của người khác.
Đừng sống như một cái bóng của chính mình.

Ông nói:

“No one can build you the bridge on which you must crossthe river of life.”
(Không ai có thể xây cho bạn cây cầu để bạn băng qua dòng sông cuộc đời.)

Ta phải tự bước.
Tự đối diện.
Tự vượt qua.

Không phải để chứng minh.
Mà để trở thành chính mình.

Nếu Eckhart Tolle giúp ta thấy tiếng ồn trong đầu,
Krishnamurti giúp ta thấy cơ chế của người đang chọn,
Thích Nhất Hạnh giúp ta trở về với hơi thở,
Osho giúp ta buông bàn tay đang nắm quá chặt,
Sadhguru giúp ta đứng vững bên trong,

thì Nietzsche giúp ta vươn lên,
để không sống một cuộc đời bé lại vì nỗi sợ.

Vượt lên chính mình —
đó là tự do lớn nhất.

Vài dòng tiểu sử

• Tên đầy đủ: Friedrich Wilhelm Nietzsche

• Năm sinh – năm mất: 1844 – 1900

• Nơi sinh: Röcken, Đức

• Tôn giáo / ảnh hưởng:
– Không theo tôn giáo nào (phê phán mạnh mẽ Kitô giáo truyền thống)
– Chịu ảnh hưởng từ: 

o triết học Hy Lạp cổ

o Schopenhauer

o âm nhạc và tư tưởng của Richard Wagner (giai đoạn đầu)
– Tư tưởng trung tâm:

o vượt lên chính mình (Übermensch)

o ý chí sống (will to power)

o phá bỏ những giá trị cũ để tạo giá trị mới

Nietzsche là một trong những triết gia có ảnh hưởng sâu rộng nhất thế giới, dù ông sống cô độc và bị hiểu lầm phần lớn cuộc đời.

 

Giá trị và ảnh hưởng trong xã hội hiện đại

Nietzsche trở lại mạnh mẽ trong thế kỷ 21 vì ông chạm vào đúng vấn đề của con người hiện đại:

• sống theo kỳ vọng

• sợ bị đánh giá

• sợ khác biệt

• sợ thất bại

• sợ không đủ

• sợ không được yêu

• sợ không giống ai

• sợ sống một đời không có ý nghĩa

Ông giúp con người:

• dám sống thật

• dám khác biệt

• dám phá bỏ khuôn mẫu

• dám đối diện với phần tối

• dám vượt lên chính mình

• dám tạo ra giá trị riêng

• dám sống một đời có ý nghĩa thật sự

Trong một xã hội thích sự giống nhau,
Nietzsche dạy ta nghệ thuật trở thành duy nhất.

Trong một thế giới thích an toàn,
Nietzsche dạy ta nghệ thuật bước vào vùng nguy hiểm của chính mình.

Và đôi khi, đó là nơi ta tìm thấy bản chất thật nhất của mình.

Giới thiệu bài tiếp theo:

Nếu Nietzsche dạy ta trở thành chính mình,
Khắc Kỷ dạy ta đứng vững,
Sadhguru dạy ta hiểu mình,
Osho dạy ta buông bỏ,
Thích Nhất Hạnh dạy ta trở về hơi thở,
Krishnamurti dạy ta thấy sự không tự do,
Tolle dạy ta thấy tiếng ồn trong đầu,

thì Viktor Frankl dạy ta tìm ý nghĩa ngay cả trong đau khổ.

Ông không nói về bình yên.
Không nói về hạnh phúc.
Không nói về thành công.
Ông nói về ý nghĩa — thứ duy nhất có thể giúp con người đứng vững khi mọi thứ khác sụp đổ.

Và bài tiếp sau sẽ mang đúng tinh thần đó:
ý nghĩa không phải là thứ ta tìm thấy trong cuộc đời, mà là thứ ta trao cho cuộc đời.