“Tự do – Tiêu dao – Sống như gió”

Tôi từng nghĩ tự do là thoát khỏi mọi ràng buộc.
Không ai kiểm soát.
Không ai phán xét.
Không ai giới hạn.
Không ai cản trở.

Nhưng rồi tôi gặp Trang Tử —
và tôi hiểu rằng:

Tự do không phải là thoát khỏi thế giới.
Tự do là thoát khỏi chính mình.

Thoát khỏi cái tôi chật hẹp.
Thoát khỏi những định kiến cũ.
Thoát khỏi những nỗi sợ vô hình.
Thoát khỏi những vai diễn tôi tưởng là tôi.
Thoát khỏi những điều tôi bám vào mà không biết vì sao bám.

Trang Tử kể câu chuyện về con chim Bằng:

Khi nó bay, nó bay nghìn dặm.
Khi nó đậu, nó đậu trên gió.

Tôi đọc câu đó và thấy một điều rất lạ:

Con chim Bằng không mạnh vì nó cố bay cao.
Nó mạnh vì nó không tự giới hạn mình.

Nó không hỏi:
“Tôi có đủ không?”
“Tôi có xứng không?”
“Tôi có sợ không?”

Nó chỉ bay —
vì đó là bản chất của nó.

Và tôi tự hỏi:
Bản chất của tôi là gì?
Tôi đã bay theo bản chất hay theo nỗi sợ?

Trang Tử nói:

“Người tiêu dao là người không bị chính mình trói buộc.”

Tôi từng nghĩ kẻ thù của tôi là hoàn cảnh.
Nhưng Trang Tử cho tôi thấy:

Kẻ thù lớn nhất của tôi
là những thứ tôi tự trói mình:

– những kỳ vọng tôi không dám bỏ
– những vai diễn tôi không dám hạ
– những nỗi sợ tôi không dám nhìn
– những giới hạn tôi không dám vượt
– những câu chuyện cũ tôi không dám buông

Tôi không bị đời trói.
Tôi bị tôi trói.

Trang Tử kể chuyện giấc mơ con bướm:

Ông mơ mình là bướm.
Tỉnh dậy, ông không biết:
ông là Trang Tử mơ thành bướm,
hay bướm đang mơ thành Trang Tử.

Câu chuyện ấy không phải để triết lý.
Nó để hỏi một câu rất thật:

Tôi đang sống thật,
hay tôi đang sống trong giấc mơ của ai đó?

Giấc mơ của xã hội?
Giấc mơ của gia đình?
Giấc mơ của kỳ vọng?
Giấc mơ của nỗi sợ?

Tôi có đang sống cuộc đời của mình
hay đang diễn vai mà đời giao cho?

Trang Tử nói:

“Đạo ở ngay đây, trong từng hơi thở.”

Không phải ở núi cao.
Không phải ở chùa xa.
Không phải ở sách dày.
Không phải ở triết lý phức tạp.

Đạo ở trong:

– cách tôi uống một ngụm nước
– cách tôi bước một bước chân
– cách tôi nhìn một chiếc lá
– cách tôi thở một hơi thở
– cách tôi sống một ngày bình thường

Đạo không xa.
Đạo chỉ bị che bởi tâm trí quá ồn.

Trang Tử không dạy tôi trở nên mạnh.
Ông dạy tôi trở nên nhẹ.

Nhẹ như gió.
Nhẹ như mây.
Nhẹ như con bướm trong giấc mơ.
Nhẹ như chính mình khi không còn phải gồng.

Ông không dạy tôi chiến thắng.
Ông dạy tôi tiêu dao.

Tiêu dao không phải là trốn đời.
Tiêu dao là không bị đời trói.

Và khi tôi không bị trói,
tôi tự nhiên tự do.

Vài dòng tiểu sử 

• Trang Tử (Zhuangzi) – thế kỷ IV TCN

• Triết gia Đạo gia, kế thừa Lão Tử

• Tác phẩm: Nam Hoa Kinh

• Tư tưởng trung tâm: tự do nội tâm, tiêu dao, vô vi, sống thuận tự nhiên

 

Giá trị & ảnh hưởng trong xã hội hiện đại

Trang Tử giúp con người:

– buông bớt cái tôi
– sống nhẹ hơn
– thoát khỏi kỳ vọng xã hội
– tìm tự do bên trong
– sống thật, sống tự nhiên
– thấy cái đẹp trong sự đơn giản

Trong một thế giới đầy áp lực,
Trang Tử dạy ta nghệ thuật của sự buông.
Trong một xã hội đầy vai diễn,
Trang Tử dạy ta nghệ thuật của sự tiêu dao.

Giới thiệu bài tiếp theo 

Sau Trang Tử — người dạy ta tự do —
sẽ đến Khổng Tử, người dạy ta đạo làm người:
nhân, nghĩa, lễ, trí, tín.