chúng ta đã ví sự tha thứ như chiếc chìa khóa vạn năng để mở lối bình an.

Thế nhưng, có một sự thật trần trụi mà ai cũng thấy: chiếc chìa khóa ấy ngày càng khó tìm, và hạt giống tha thứ ngày càng khó nảy mầm trong một xã hội tiêu thụ, nơi lòng người bị “sa mạc hóa” bởi những ham muốn và oán hờn.

Nhìn rộng ra tầm thế giới, ta thấy gì? Trong những cuộc chiến tranh dai dẳng, các phe phái luôn hô hào, kích động truyền thông để người dân phải căm thù, ghét bỏ phe bên kia. Họ biến đối phương thành kẻ thù không đội trời chung. Nhưng nếu bóc tách cái vỏ bọc chính trị hay ý thức hệ ấy ra, thực chất của những cuộc chiến đó là gì? Đó chỉ là cuộc giành giựt nguồn lực – từ đất đai, dầu mỏ cho đến quyền lực và lợi ích kinh tế. Người ta mượn danh nghĩa công lý để nuôi dưỡng lòng căm thù, nhưng mục đích cuối cùng vẫn là thỏa mãn lòng tham vô đáy của con người.

Cái cơ chế “chọn phe và triệt hạ” của thế giới ấy, trớ trêu thay, lại đang vận hành y hệt trong đời sống thường nhật của chúng ta, ngay tại nơi công sở hay trong các mối quan hệ xã hội.

Có lẽ, nhiều người trong chúng ta đã từng trải qua cảm giác đau đớn khi bị một ai đó trù dập trong công việc. Vì đố kỵ, vì miếng cơm manh áo, hay vì muốn tranh giành một chiếc ghế, một cái danh vị, họ sẵn sàng cô lập ta, đặt điều và đẩy ta vào những chuỗi ngày khốn đốn, lận đận. Những đêm mất ngủ, những giọt nước mắt uất ức khi công sức bị phủ nhận, và cả nỗi lo sợ cơm áo gạo tiền đè nặng lên vai… tất cả biến thành một vết thương sâu hoắm. Vết thương ấy găm vào tiềm thức như một gông cùm xiềng xích, để rồi nhiều năm sau, dù đã chuyển việc hay có cuộc sống tốt hơn, chỉ cần chợt nhớ đến cái tên đó giữa đêm khuya, lồng ngực ta vẫn nghẹn thắt lại vì cay đắng.

Lúc ấy, người ta bảo ta phải “tha thứ”, nghe thật lý thuyết và xa vời làm sao! Làm sao có thể dễ dàng tha thứ cho kẻ đã nhẫn tâm đạp đổ chén cơm và danh dự của mình?

Trong những đêm mất ngủ định mệnh ấy, khi chiếc gông cùm quá khứ siết chặt, cách duy nhất để ta tự cứu mình là học cách “đối thoại với chính mình”. Thay vì để tâm trí cuốn theo những kịch bản trả thù hay những câu hỏi đầy uất ức “Tại sao họ lại đối xử với mình như vậy?”, hãy ngồi lại với chính nỗi đau của mình trong tĩnh lặng.

Để bắt đầu, ta phải dũng cảm nhìn sâu vào sự “căm giận” và lòng “oán thù” đang có mặt trong ta để tìm ra căn nguyên thật sự của nó. Khi bóc tách từng lớp tổn thương, ta chợt bừng tỉnh nhận ra một sự thật giải thoát: Nguyên nhân cốt lõi khiến ta đau khổ không phải nằm ở phe nào, người nào, hay cái tên cụ thể nào ngoài kia. Căn nguyên thực sự chính là “lòng tham và sự u mê” (vô minh) của tất cả các phe, của người hại ta, và của cả chính ta vào thời điểm đó nữa. Người ta vì tham lam cái danh, cái lợi mà u mê đi hãm hại ta. Còn ta, vì u mê không thấu suốt lẽ vô thường, vì dính mắc vào những kỳ vọng cá nhân, nên mới tự trói mình vào cái bẫy oán hận của họ. Khi cái thấy này xuất hiện, gánh nặng trong lòng tự khắc vỡ tan.

Nhìn lại các dòng chảy tư tưởng lớn của nhân loại, tinh thần này chưa bao giờ lỗi thời. Kinh Thánh Kitô giáo ghi lại lời khẩn cầu lay động của Đức Giêsu trên Thập giá: “Lạy Cha, xin tha cho họ, vì họ không biết việc họ làm.” Ngài tha thứ vì Ngài nhìn thấu sự u mê, không biết đâu là chính lộ của những kẻ đóng đinh mình. Trong khi đó, Đức Phật cũng dạy rằng: “Với hận diệt hận thù, đời này không có được. Từ bi diệt hận thù, là định luật nghìn thu” (Kinh Pháp Cú). Đạo Phật chỉ rõ gốc rễ của mọi nỗi khổ niềm đau chính là ba độc “Tham – Sân – Si”. Kẻ trù dập ta thực chất cũng chỉ là một nạn nhân tội nghiệp đang bị ngọn lửa của Tham và Si thiêu đốt.

Thế nên, tha thứ không phải là để ban ơn cho kẻ đã hại ta, càng không phải là giả vờ lãng quên. Tha thứ là một cuộc cách mạng bên trong chính mình. Khi ta ôm lòng căm hận người đã trù dập mình năm xưa, người đang phải trả giá không phải là họ – họ có khi đang vui vẻ ở một nơi nào đó – mà chính là ta. Ta đang tự nguyện ngậm viên thuốc độc của quá khứ và để nó tàn phá bình an của hiện tại.

Để hạt giống tha thứ có thể nảy mầm trên mảnh đất tâm hồn đã bị tổn thương cày xới, chúng ta cần những bước đi rất đời và thực tế:

• Chuyển cái nhìn từ “đối tượng” sang “bản chất”: Thay vì nhìn chằm chằm vào người đã hại mình, hãy nhìn vào lòng tham và sự vô minh bao trùm lên hành động của họ. Khi thấy họ đáng thương vì bị lòng tham dẫn dắt, tâm sân hận trong ta sẽ tự động dịu lại.
• Tha thứ cho chính mình trước: Đừng dằn vặt tại sao ngày xưa mình lại yếu đuối, lại chọn sai môi trường. Hãy ôm lấy bản thân của những năm tháng lận đận đó, vỗ về rằng ta đã rất dũng cảm để bước qua giông bão.
• Ngừng tiếp tay cho “văn hóa thù hận”: Giữa một xã hội mà phim ảnh, mạng xã hội suốt ngày tung hô xu hướng “có thù phải báo”, “vạch mặt”, “bóc phốt”… ta chọn cách tắt bớt những âm thanh tiêu cực đó. Không chọn phe, không nuôi dưỡng thêm bất kỳ năng lượng thù hận nào trong tâm trí.

Tha thứ quả thực rất khó, nhưng đó là con đường duy nhất để tháo bỏ chiếc xích xiềng đen tối đang cột chặt ta vào quá khứ. Khi gông cùm rơi xuống, sa mạc lòng người tự khắc sẽ đón nhận những giọt mưa mát lành, và đó là lúc hạnh phúc thực sự quay trở về.

(Chủ nhựt, 04/10/2026)