Nói về sự cân bằng giữa Tham (Bối) và Niệm (Tâm) dưới mái nhà Hiện tại (Kim) thì dễ, nhưng hành xử trong đời thực lại vô cùng khó. Bởi lẽ, cuộc đời không có một công thức chung. Hoàn cảnh của mỗi người mỗi khác, và cái “bập bênh” của mỗi cuộc đời cũng sẽ nghiêng theo những cách khác nhau.

Vậy cái gì có thể tạm coi là “hệ quy chiếu” để ta soi chiếu và hành động mỗi ngày?

Câu trả lời nằm ở hai chữ: TRI TÚC (知足) – Biết đủ.

Người ta thường có thói quen nghĩ rằng “biết đủ” là thước đo chỉ để kìm hãm chữ “Tham”, tiết chế ham muốn về tiền bạc vật chất (Bối). Nhưng thực ra, ngay trong chữ “Niệm”, trong những mong cầu hướng thượng của chữ “Tâm”, cũng ẩn chứa một sự tham muốn mãnh liệt. Bản chất của nó chính là DỤC – cái khao khát thúc đẩy ta đi trên con đường mình chọn. Mà Dục, suy cho cùng, chính là gốc rễ của Tham.

Khi ta muốn làm việc thiện thật nhiều, muốn ngồi thiền thật lâu, hay muốn đạt đến một trạng thái tỉnh thức cao siêu nào đó… nếu không cẩn thận, đó cũng là một loại Dục, một loại Tham được khoác lên mình chiếc áo “cao đạo”.

Vì thế, muốn giữ được sự cân bằng Trung Đạo, ta không thể nhìn vào ngọn (là tiền bạc hay tâm linh), mà phải luôn đối chiếu lại cái gốc: DỤC của chính mình.

Hệ quy chiếu “Biết đủ” lúc này sẽ vận hành dựa trên sự tỉnh thức ngay trong hiện tại (chữ KIM), ép cái Dục đó phải khớp với thực tại khách quan của bản thân.

• Ví dụ thực tế nhất: Một người khi đã về già, cơ thể đã mỏi mệt, nhưng tâm trí vẫn ham muốn tham gia vào những hoạt động đòi hỏi sức khỏe cường tráng. Dù hoạt động đó có lành mạnh, có ích cho xã hội đến đâu đi chăng nữa, thì việc cố chấp lao theo nó vẫn là một biểu hiện của Dục, là chưa biết “Tri túc” với thực tại của thân thể mình.

Biết đủ không phải là dừng lại hay an phận thủ thường. Biết đủ là biết rõ “Ngay lúc này, mình là ai, mình đang ở đâu và mình thực sự cần gì”.

Bằng cách luôn đối chiếu và điều chỉnh “Dục” theo tinh thần “Tri túc” ngay trong hiện tại, cái bập bênh giữa Bối và Tâm sẽ tự động tìm về vị trí cân bằng của nó. Đó mới là một lối sống tỉnh thức, không giáo điều, và tôn trọng quy luật tự nhiên của sự sống.