Một dòng thở nhẹ – Nhật ký Thiền

Buổi sáng hôm ấy, trời trong đến mức ánh nắng đầu ngày rơi xuống như những sợi tơ vàng. Người học trò đến trước am, thấy thầy đang ngồi dưới gốc cây ngay cạnh hiên chùa, đôi mắt khép hờ.
Chàng ngồi xuống bên cạnh, không nói gì. Một lúc lâu sau, thầy mở mắt, nhìn chàng bằng ánh mắt hiền như mặt hồ buổi sớm.
— Con đến để hỏi về chiếc bè nguyên thủy phải không?
Người học trò cúi đầu:
— Dạ… thưa thầy. Con muốn biết chiếc bè mà Phật đã dùng trước khi thành Phật. Nó có còn không? Nó là gì?
Thầy không trả lời ngay. Thầy nhặt một chiếc lá rơi, đặt lên lòng bàn tay.
— Con thấy chiếc lá này không?
— Dạ thấy.
— Nó từ đâu đến?
Người học trò suy nghĩ:
— Từ cành cây… từ thân cây… từ hạt giống… từ đất… từ mưa… từ ánh sáng…
Thầy gật đầu:
— Vậy chiếc lá có tự tánh không?
— Dạ không.
Thầy thả chiếc lá xuống đất:
— Chiếc bè ấy của Phật cũng vậy. Nó không có tự tánh. Nó không phải một pháp cố định. Nó không phải một kỹ thuật. Nó không phải một phương pháp bí truyền. Nó chỉ là sự tỉnh thức thuần khiết, sinh ra từ vô số duyên.
Người học trò hỏi:
— Vậy… chiếc bè ấy có còn không?
Thầy mỉm cười:
— Vì con nghĩ rằng nó có, nhưng nó chưa từng tồn tại như một vật. Nó chỉ là một cách thấy. Một khoảnh khắc tâm hoàn toàn trong sáng. Một sự buông bỏ mầu nhiệm… mà khái niệm không còn đủ khả năng diễn giải: bất khả tư nghì là vậy đó.
Người học trò im lặng. Thầy nói tiếp:
— Con người thích gom góp, thích giữ lại, thích tìm một thứ gì đó để bám vào. Nhưng Phật không để lại chiếc bè nào cả. Ngài chỉ để lại dấu vết. Dấu vết ấy nằm trong Tứ niệm xứ, trong Bát chánh đạo, trong duyên khởi… Trong tám vạn, bốn ngàn pháp môn,…nhưng không pháp nào là chiếc bè ấy cả.
Thầy nhìn sâu vào mắt chàng:
— Chiếc bè duy nhất con có thể dùng… là chiếc bè con tự tìm thấy trong chính thân – thọ – tâm – pháp của mình.
Người học trò cúi đầu thật sâu:
— Thưa thầy… vậy con phải làm gì để tìm thấy pháp môn mầu nhiệm nào để làm chiếc bè của chính con?
Thầy đứng dậy, nhìn về phía rừng:
Không tìm. Không cầu sự mầu nhiệm. Chỉ thấy như đang là:
Thấy thân như thân. Thấy thọ như thọ. Thấy tâm như tâm. Thấy pháp như pháp.
Thầy nói nhẹ như gió:
— Khi cái thấy đủ sâu, chiếc bè của con sẽ tự hiện nơi con. Không ai trao. Không ai giữ. Không ai mất.
vì không còn ai đang tu cả!,… những lời nói nhỏ dần theo bước chân trở về am vắng của thầy.
Người học trò nhìn theo bóng thầy, lòng nhẹ êm như chiếc lá còn nằm lại nơi thầy ngồi.