Một dòng thở nhẹ – Nhật ký Thiền

Buổi sáng hôm ấy, rừng phủ một lớp sương mỏng như tấm khăn choàng của đất trời. Người học trò đi theo thầy lên một gò đất nhỏ phía sau am. Nơi ấy có một tảng đá phẳng, thường được thầy dùng làm chỗ ngồi thiền.
Thầy ngồi xuống, lưng thẳng nhưng không cứng, hơi thở đều như nhịp của đất. Người học trò ngồi bên cạnh, chờ thầy mở lời.
Một lúc lâu sau, thầy hỏi:
— “Con có biết vì sao ta có thể gọi Tứ niệm xứ là nẻo về của ý… không?”
Người học trò lắc đầu:
— Thưa thầy… con chỉ biết đó là bốn chỗ, bốn trú xứ để quán: thân, thọ, tâm, pháp. Nhưng con chưa hiểu vì sao gọi là nẻo về.
Thầy mỉm cười:
— Vì nó đưa con trở về với chính mình. Không phải trở về một cái “tôi” nào cả, chỉ là nẻo về với sự thật đang biểu hiện trong từng khoảnh khắc.
Thầy nhặt một chiếc lá khô, xoay nhẹ trong tay:
— “ Con người thường đi rất xa. Xa khỏi thân mình. Xa khỏi cảm thọ. Xa khỏi tâm mình. Xa khỏi pháp đang hiện hữu. Tứ niệm xứ là con đường đưa con trở về, trở về với ý thức nguyên
sơ, với ánh sáng chánh niệm, nơi đó tất cả đều có sẵn, không cần phải tìm cầu, chế tác chi cả,…”
Người học trò hỏi:
— Thưa thầy… trở về để làm gì?
Thầy đặt chiếc lá xuống đất:
— Để thấy. Thấy thân như thân. Thấy thọ như thọ. Thấy tâm như tâm. Thấy pháp như pháp.
— Nhưng thưa thầy… con vẫn chưa hiểu “thấy như thân” nghĩa là gì?
Thầy đưa tay lên, đặt lên ngực mình:
— Thấy thân như thân nghĩa là thấy thân đang thở, đang đi, đang đứng, đang ngồi… mà không thêm vào đó ý niệm “tôi đang thở”, “tôi đang đi”. Chỉ có thân. Không có “tôi”.
Người học trò im lặng. Thầy tiếp:
— Thấy thọ như thọ nghĩa là thấy cảm giác sinh rồi diệt. Không gọi nó là “của tôi”, không bám vào dễ chịu, không chống lại khó chịu.
— Thấy tâm như tâm nghĩa là biết tâm đang tham, đang sân, đang loạn, đang yên… mà không đồng hóa với nó.
— Thấy pháp như pháp nghĩa là thấy mọi hiện tượng đều do duyên sinh, không có tự tánh.
Người học trò hỏi:
— Thưa thầy… vậy Tứ niệm xứ có phải là quan sát không?
Thầy lắc đầu:
— Không chỉ là quan sát. Nó là sự tỉnh thức liên tục. Không gián đoạn. Không cố gắng. Không mong cầu.
Thầy chỉ vào dòng suối phía xa:
— Con thấy nước chảy không? Nó không cố chảy. Nó chỉ chảy. Tứ niệm xứ cũng vậy. Khi con thấy đúng, tâm tự gom lại. Khi tâm gom lại, định sinh. Khi định sinh, tuệ sáng.
Người học trò hỏi:
— Thưa thầy… vậy Tứ niệm xứ là con đường dẫn đến định?
Thầy gật đầu:
— Đúng vậy. Không có Tứ niệm xứ, định chỉ là sự tập trung. Có Tứ niệm xứ, định trở thành nền tảng của tuệ.
Người học trò nhìn thầy, ánh mắt sáng lên:
— Thưa thầy… vậy Tứ niệm xứ là chiếc bè ấy?
Thầy mỉm cười:
— Nó là một phần của chiếc bè. Dù Mỗi phần đều có thể … là bè cho con, Là cánh cửa để… con trở về. Nhưng nếu con chấp vào nó, nó sẽ trở thành gánh nặng. Phương tiện chỉ là phương tiện. Khi đã vào cửa, con không cần mang cánh cửa theo.
Người học trò cúi đầu:
— Thưa thầy… con thấy mình vẫn còn nhiều bám víu.
Thầy đặt tay lên vai chàng:
— Bám víu không phải là lỗi. Nó chỉ là dấu hiệu cho thấy con đang trên đường. Khi con thấy được sự bám víu…nó đã bắt đầu nhẹ và… cái thấy sẽ ngày càng sáng, giúp con… trở về nẻo ấy.”
Người học trò cảm thấy hơi thở trở nên nhẹ :
— Thưa thầy… con muốn đi sâu hơn vào Tứ niệm xứ.
Thầy đứng dậy, nhìn về phía rừng:
— Con hãy hành trì đi, rồi sẽ đến lúc trong con Tứ niệm xứ nở hoa tuệ giác.
Người học trò nhìn theo bóng thầy, lòng nhẹ như chiếc lá vừa rơi về đất.